ਹਾਅ ਦਾ ਨਾਅਰਾ ਮਾਰਨਾ ਅਤੇ ਜ਼ਬਰ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰ ਕਹਿਣਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ – ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸਚਦੇਵਾ

ਹਾਅ ਦਾ ਨਾਅਰਾ ਮਾਰਨਾ ਅਤੇ ਜ਼ਬਰ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰ ਕਹਿਣਾ
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ
ਜਦੋਂ ਜ਼ੁਲਮ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋਵੇ, ਤਦੋਂ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣਾ ਸਿਰਫ਼ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨਹੀਂ, ਕਈ ਵਾਰ ਜ਼ੁਲਮ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਸਾਨੂੰ ਇਹੀ ਸਿਖਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਕਿਤੇ ਅਨਿਆਂ, ਜ਼ੁਲਮ, ਧੱਕਾ, ਭੇਦਭਾਵ ਜਾਂ ਮਨੁੱਖੀ ਅਪਮਾਨ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣਾ ਧਰਮ ਨਹੀਂ। ਗੁਰਮਤਿ ਅਨੁਸਾਰ ਸੱਚਾ ਇਨਸਾਨ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਸੱਚ ਨੂੰ ਸੱਚ ਅਤੇ ਝੂਠ ਨੂੰ ਝੂਠ ਕਹਿਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਹਾਅ ਦਾ ਨਾਅਰਾ ਮਾਰਨਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਸੇ ਨਿਰਭਉ ਸੋਚ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੈ।
ਹਾਅ ਦਾ ਨਾਅਰਾ ਮਾਰਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਹਮਦਰਦੀ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਜਿੱਥੇ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਅਨਿਆਂ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਸੱਚ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਉਣੀ ਹੈ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਡਰ, ਆਪਣੇ ਲਾਭ, ਆਪਣੀ ਸਹੂਲਤ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਚੁੱਪੀ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਮਜ਼ਲੂਮ ਦੇ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹਨ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਅਸਲ ਧਾਰਮਿਕਤਾ ਉਸ ਵੇਲੇ ਪਰਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਤਾਕਤਵਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਸਗੋਂ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਉਤਾਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਫੁਰਮਾਨ ਹੈ:
ਸਚਹੁ ਓਰੈ ਸਭੁ ਕੋ ਉਪਰਿ ਸਚੁ ਆਚਾਰੁ ॥ (ਅੰਗ 62)
ਭਾਵ ਸੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਪਰ ਸੱਚਾ ਆਚਰਨ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਗੁਰਮਤਿ ਵਿੱਚ ਸੱਚ ਕੇਵਲ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਜੀਉਣ ਵਾਲੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ। ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਸੱਚ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੇ ਪਰ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਅਨਿਆਂ ਦਾ ਸਾਥ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੱਚ ਦਾ ਰਾਹੀ ਨਹੀਂ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਸਾਨੂੰ ਸੱਚ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਵੀ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਆਚਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਜ਼ਬਰ ਨੂੰ ਕਦੇ ਧਰਮ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਜਾਂ ਸਮਾਜਕ ਰਿਵਾਜ ਦੇ ਨਾਂ ਹੇਠ ਕਬੂਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਲਈ ਜ਼ਬਰ ਸਿਰਫ਼ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜ਼ੁਲਮ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਜਾਤ ਪਾਤ, ਭੁੱਖ, ਗਰੀਬੀ, ਲਾਲਚ, ਔਰਤ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਲੁੱਟ ਵੀ ਜ਼ਬਰ ਦੇ ਹੀ ਰੂਪ ਸਨ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਇੱਜ਼ਤ, ਹੱਕ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬਾਣੀ ਸਾਨੂੰ ਸੱਚ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਬਣਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਦੀ ਹੈ।
ਭਾਈ ਲਾਲੋ ਅਤੇ ਮਲਕ ਭਾਗੋ ਦੀ ਸਾਖੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਅਮੀਰੀ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਗਰੀਬ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਵਿਚਲਾ ਫ਼ਰਕ ਸਿਰਫ਼ ਬੋਲ ਕੇ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਰਾਹੀਂ ਦਿਖਾਇਆ। ਭਾਈ ਲਾਲੋ ਦੀ ਸੁੱਕੀ ਰੋਟੀ ਵਿੱਚ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਸੀ, ਜਦਕਿ ਮਲਕ ਭਾਗੋ ਦੇ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਗਰੀਬਾਂ ਦਾ ਲਹੂ ਸੀ। ਇਹੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਰਸਤਾ ਹੈ ਕਿ ਧਰਮ ਸਿਰਫ਼ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸੱਚੇ ਅਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਗਰੀਬ ਦਾ ਹੱਕ ਮਾਰ ਕੇ ਧਾਰਮਿਕ ਦਿਖਾਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਗੁਰਮਤਿ ਅਨੁਸਾਰ ਧਰਮ ਨਹੀਂ, ਮਨਮਤਿ ਹੈ।
ਬਾਬਰ ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਜੋ ਬਾਣੀ ਉਚਾਰੀ, ਉਹ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮਿਸਾਲ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਆਮ ਲੋਕ ਡਰ ਕਾਰਨ ਚੁੱਪ ਸਨ, ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਜ਼ਾਲਮ ਹਕੂਮਤ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਲਲਕਾਰਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ:
ਪਾਪ ਕੀ ਜੰਞ ਲੈ ਕਾਬਲਹੁ ਧਾਇਆ ਜੋਰੀ ਮੰਗੈ ਦਾਨੁ ਵੇ ਲਾਲੋ ॥ (ਅੰਗ 722)
ਇਹ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਵੱਲੋਂ ਮਜ਼ਲੂਮਾਂ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਨਿਰਭਉ ਸੱਚ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਬਾਬਰ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਪਾਪ ਦੀ ਜੰਞ ਕਿਹਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਨੂੰ ਰੌਂਦ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਸਾਫ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਜ਼ਾਲਮ ਭਾਵੇਂ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਤਾਕਤਵਰ ਹੋਵੇ, ਉਸਦੇ ਜ਼ੁਲਮ ਨੂੰ ਜ਼ੁਲਮ ਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਬਾਹਰੋਂ ਆਏ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨਿਆਂ ਵਾਲੇ ਰਾਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਵੀ ਸੱਚ ਦਾ ਦਰਪਣ ਦਿਖਾਇਆ। ਜਦੋਂ ਰਾਜੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੋਚਣ ਲੱਗ ਪੈਣ, ਜਦੋਂ ਅਧਿਕਾਰੀ ਇਨਸਾਫ਼ ਦੇਣ ਦੀ ਥਾਂ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਧੱਕਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪੈਣ, ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਨਿਰਭਉ ਹੋ ਕੇ ਆਖਿਆ:
ਰਾਜੇ ਸੀਹ ਮੁਕਦਮ ਕੁਤੇ ॥ (ਅੰਗ 1288)
ਇਹ ਬਚਨ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਸਗੋਂ ਹਰ ਉਸ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਈ ਚੇਤਾਵਨੀ ਹਨ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਜ਼ਬਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤਾਕਤ ਇਨਸਾਫ਼ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਲੋਕ ਭਲਾਈ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਜ਼ਬਰ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬਾਣੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਨਿਰਭਉ ਅਤੇ ਨਿਰਵੈਰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਨਿਰਭਉ ਅਤੇ ਨਿਰਵੈਰੁ ਕਹਿ ਕੇ ਵਡਿਆਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਜੀਵਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਸਮਾਈ ਹੋਈ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨਿਰਭਉ ਹੋ ਕੇ ਸੱਚ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਤੁਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਜ਼ਾਲਮ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਰਦਾ। ਅਤੇ ਜੋ ਨਿਰਵੈਰ ਹੋ ਕੇ ਤੁਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਨਿੱਜੀ ਨਫ਼ਰਤ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਗੁਰਮਤਿ ਵਿੱਚ ਜ਼ਬਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਖੜ੍ਹਨਾ ਨਫ਼ਰਤ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਨਸਾਫ਼ ਹੈ।
ਗੁਰਮਤਿ ਦੀ ਇਹ ਸੋਚ ਸਾਨੂੰ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਇੰਨਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਗਲਤ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅੱਗੇ ਗੋਡੇ ਨਾ ਟੇਕੀਏ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਬਲ ਬਖਸ਼ਦੀ ਹੈ:
ਭੈ ਕਾਹੂ ਕਉ ਦੇਤ ਨਹਿ ਨਹਿ ਭੈ ਮਾਨਤ ਆਨ ॥ (ਅੰਗ 1427)
ਇਹ ਸਿਧਾਂਤ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੱਚ ਦੇ ਮਾਰਗ ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਰੋਅਬ ਪਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਤਾਕਤਵਰ ਦਾ ਡਰ ਕਬੂਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਸੀਂ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕੰਮ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੱਡੀ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਉੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਕਿਸੇ ਛੋਟੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉੱਥੇ ਬਾਕੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਡਰ ਕੇ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣਾ ਜ਼ਬਰ ਨੂੰ ਵਧਾਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਨਿਰਭਉ ਹੋ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਜ਼ਬਰ ਦੀਆਂ ਨੀਹਾਂ ਹਿਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਨਿਰਭਉ ਸੋਚ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਗੁਰਮਤਿ ਹਰ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇਹ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਡਰ ਜਾਂ ਝਿਜਕ ਦੇ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛ ਸਕੇ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਇਨਸਾਨ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਸਮਾਜ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚੋਂ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੱਚ ਦੀ ਪਛਾਣ ਲਈ ਸਵਾਲ ਚੁੱਕਣ ਦਾ ਪੂਰਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ। ਗੁਰਮਤਿ ਅੰਨ੍ਹੀ ਸ਼ਰਧਾ ਦੀ ਥਾਂ ਵਿਚਾਰ, ਸਮਝ ਅਤੇ ਸੱਚ ਦੀ ਖੋਜ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਦਬਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਇਹ ਸਿਧਾਂਤ ਸਾਨੂੰ ਹਰ ਗਲਤ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅੱਗੇ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਨ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਔਰਤ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਲਈ ਵੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਜਦੋਂ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਨੂੰ ਨੀਵਾਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਝੰਜੋੜਦਿਆਂ ਆਖਿਆ:
ਸੋ ਕਿਉ ਮੰਦਾ ਆਖੀਐ ਜਿਤੁ ਜੰਮਹਿ ਰਾਜਾਨ ॥ (ਅੰਗ 473)
ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਔਰਤ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਮਾਜਕ ਜ਼ਬਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸਟੈਂਡ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਵਰਗ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਨੂੰ ਘਟਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਪਛਾਣ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਜ਼ਬਰ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਵਜੋਂ ਦੇਖਣ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਿੱਤੀ।
ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਾਅ ਦਾ ਨਾਅਰਾ ਮਾਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਜ਼ਬਰ ਅੱਜ ਵੀ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ। ਕਦੇ ਇਹ ਗਰੀਬ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਮੁੱਲ ਨਾ ਦੇਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਨਫ਼ਰਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਕਦੇ ਜਾਤ ਪਾਤ ਅਤੇ ਭੇਦਭਾਵ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਕਦੇ ਝੂਠੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਰਾਹੀਂ ਸੱਚ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਕਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਧੱਕੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਕਦੇ ਕੰਮ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ੁਲਮ ਦਾ ਰੂਪ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਪਛਾਣਣ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਕਦੇ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ।
ਅੱਜ ਜਦੋਂ ਸੱਚ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਕੌੜੀਆਂ ਸੱਚਾਈਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਜਦੋਂ ਮਜ਼ਲੂਮਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਇਹ ਸਿਧਾਂਤ ਹੋਰ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੱਚ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਨਾਲ ਸੱਚ ਮਰਦਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸਦੀ ਲੋੜ ਹੋਰ ਵੱਧ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਦਾ ਫ਼ਰਜ਼ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਜਾਂ ਨਫ਼ਰਤ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸੱਚ, ਸਬੂਤ, ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਭਉਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕਰੇ।
ਜਦੋਂ ਸੱਚ, ਇਨਸਾਫ਼ ਜਾਂ ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕਾਂ ਦਾ ਮਸਲਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਅੰਤਰ, ਜਥੇਬੰਦੀਕ ਸੋਚਾਂ, ਨਿੱਜੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਜਾਂ ਆਪਸੀ ਰੋਸਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਸਹਿਮਤ ਹੋਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਜਿੱਥੇ ਜ਼ਬਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੱਚ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਦੇਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਪੰਥਕ ਏਕਤਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਲੋੜ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸਾਨੂੰ ਵੰਡ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸੱਚ, ਦਇਆ ਅਤੇ ਇਨਸਾਫ਼ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਖੜ੍ਹਨਾ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਚਾਰ ਵੱਖ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜ਼ਬਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਾਡੀ ਆਵਾਜ਼ ਇੱਕ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਜ਼ਬਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕੋ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ, ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਨ, ਹੱਕਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਜਾਂ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਚੁੱਪ ਕਰਵਾਉਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਸਿੱਖ ਪਛਾਣ, ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ, ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪੀੜਾ, ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕ, ਬੰਦੀ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਮਸਲਾ, ਕਿਸਾਨ ਮਜ਼ਦੂਰ ਦੀ ਆਵਾਜ਼, ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ, ਨੌਜਵਾਨੀ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਜਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਕੋਈ ਮਸਲਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆਵੇ, ਉੱਥੇ ਗੁਰਮਤਿ ਸਾਨੂੰ ਬੇਪਰਵਾਹ ਰਹਿਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਸਲੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਇੱਕੋ ਹੈ: ਸੱਚ, ਇਨਸਾਫ਼, ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਮਰਯਾਦਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ। ਇਸ ਲਈ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਹਰ ਮਸਲੇ ਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਜਾਂ ਧੜੇਬੰਦੀ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ, ਸਬੂਤ, ਦਇਆ, ਸਿਆਣਪ ਅਤੇ ਪੰਥਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਾਲ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਸਰਕਾਰ ਜਾਂ ਸ਼ਾਸਨ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵੀ ਕੋਈ ਗਲਤ ਨੀਤੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਆਮ ਜਨਤਾ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਵਰਗ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਦਾ ਘਾਣ ਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉੱਥੇ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣਾ ਗੁਰਮਤਿ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਨਹੀਂ। ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੱਚੇ ਨਾਗਰਿਕ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਵਜੋਂ ਸਾਡਾ ਇਹ ਫ਼ਰਜ਼ ਬਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਪੂਰੀ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸਿਆਣਪ ਅਤੇ ਢੁਕਵੇਂ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਸ ਗਲਤ ਫੈਸਲੇ ਵਿਰੁੱਧ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕਰੀਏ। ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਵਿਰੋਧ ਹੀ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸੇ ਸੋਚ ਦੀ ਇੱਕ ਜੀਵੰਤ ਮਿਸਾਲ ਸ਼ਹੀਦ ਭਾਈ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬੇਕਸੂਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਗੁੰਮ ਹੋਣ ਅਤੇ ਲਾਵਾਰਸ ਲਾਸ਼ਾਂ ਵਜੋਂ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ, ਤਾਂ ਭਾਈ ਖਾਲੜਾ ਜੀ ਨੇ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣ ਦੀ ਥਾਂ ਸੱਚ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਕੁਝ ਬਹੁਤ ਗਲਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਡਰ ਜਾਂ ਖ਼ਤਰੇ ਕਾਰਨ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਹਟੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਜ਼ਲੂਮ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪੀੜਾ ਸਮਝਿਆ ਅਤੇ ਜ਼ਬਰ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰ ਕਹਿਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਕੀਤੀ।
ਭਾਈ ਖਾਲੜਾ ਜੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰਮਤਿ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਸਿਰਫ਼ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਹਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਜੀਉਣ ਵਾਲਾ ਸਿਧਾਂਤ ਹੈ। ਸਿੱਖੀ ਸਿਰਫ਼ ਭੂਤਕਾਲ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨਹੀਂ, ਵਰਤਮਾਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵੀ ਹੈ। ਜੇ ਅਸੀਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀਆਂ ਸ਼ਹਾਦਤਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨਿਆਂ ਸਾਹਮਣੇ ਚੁੱਪ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਸ਼ਹਾਦਤਾਂ ਦੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਰਹੇ। ਭਾਈ ਖਾਲੜਾ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਹਾਅ ਦਾ ਨਾਅਰਾ ਮਾਰਨਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਕਈ ਵਾਰ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਦੀ ਕੀਮਤ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਰਾਹ ਸਹੂਲਤ ਦਾ ਰਾਹ ਨਹੀਂ, ਸੱਚ ਦਾ ਰਾਹ ਹੈ।
ਪਰ ਹਾਅ ਦਾ ਨਾਅਰਾ ਮਾਰਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਬੋਲਣਾ ਨਹੀਂ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਸਾਏ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਿਮਰਤਾ, ਦਇਆ ਅਤੇ ਸਿਆਣਪ ਵੀ ਹੈ। ਗੁਰਮਤਿ ਵਾਲਾ ਹਾਅ ਦਾ ਨਾਅਰਾ ਗੁੱਸੇ, ਨਫ਼ਰਤ ਜਾਂ ਬਦਲੇ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਤੋਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਦਇਆ, ਸੱਚ ਅਤੇ ਇਨਸਾਫ਼ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਕਈ ਵਾਰ ਲੋਕ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਨਫ਼ਰਤ, ਗਾਲਾਂ, ਅਹੰਕਾਰ ਜਾਂ ਵੰਡ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਰਤਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਰਾਹ ਨਹੀਂ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਰਾਹ ਸੱਚਾ ਵੀ ਹੈ, ਨਿਮਰ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਰਭਉ ਵੀ ਹੈ।
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਰਾਜਿਆਂ, ਪੰਡਤਾਂ, ਕਾਜ਼ੀਆਂ, ਵਪਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵਰਗਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੱਚ ਦਾ ਦਰਪਣ ਦਿਖਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਝੂਠੇ ਧਾਰਮਿਕ ਦਿਖਾਵੇ, ਅੰਨ੍ਹੇ ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਤੇ ਅਨਿਆਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਜੇ ਧਰਮ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇਨਸਾਫ਼, ਦਇਆ ਅਤੇ ਸੱਚ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੋੜਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਧਰਮ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ਼ ਰਸਮ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਿੱਖੀ ਸਾਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਦਰਦ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਹਰ ਉਸ ਦਰਦ ਲਈ ਖੜ੍ਹਨਾ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸੱਚ, ਇਨਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਮਰਯਾਦਾ ਨੂੰ ਕੁਚਲਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਇਹੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਸੁਨੇਹਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ, ਸੱਚ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਅਤੇ ਜ਼ਬਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਨਿਰਭਉ ਆਵਾਜ਼ ਹਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਹੈ।
ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਿਖਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਜ਼ਬਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣਾ ਵੀ ਕਈ ਵਾਰ ਜ਼ਬਰ ਦਾ ਸਾਥ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਰਾਹ ਨਿਰਭਉ ਸੱਚ ਦਾ ਰਾਹ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਅਨਿਆਂ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਹਾਅ ਦਾ ਨਾਅਰਾ ਮਾਰਨਾ ਗੁਰਮਤਿ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਜ਼ੁਲਮ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਜ਼ਬਰ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰ ਕਹਿਣਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬਖ਼ਸ਼ੀ ਹੋਈ ਸੋਚ ਹੈ। ਇਹੀ ਸੋਚ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ।
ਅੱਜ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਹ ਪੁੱਛਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਸਾਡੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਜ਼ਬਰ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੀ ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਸ਼ਹਾਦਤਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਾਂਗੇ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੱਚ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਦੇਵਾਂਗੇ? ਕੀ ਅਸੀਂ ਅਨਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਹਾਂ ਜਾਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਿੱਖ ਹੋ ਕੇ ਸੱਚ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਹਾਅ ਦਾ ਨਾਅਰਾ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ?
ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ!

Author: khireyapunjab

ਸ੍ਰ. ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੇਮੀ (ਐਡੀਟਰ ਖਿੜਿਆ ਪੰਜਾਬ) ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਪੇਪਰ 1969 ਵਿੱਚ ਬਾਜ਼ਾਰ ਕਾਠੀਆਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ । ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੁੱਝ ਸਮਾਂ ਖਿੜਿਆ ਪੰਜਾਬ ਹਫਤਾਵਾਰੀ ਖਾਲੜਾ ਮੰਡੀ ਤੋਂ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ । ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਮਹੀਨਾਵਾਰੀ ਪੇਪਰ ਸ੍ਰ. ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ (ਮਰਹੂਮ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਪੰਜਾਬ) ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿਉਂ ਕਿ ਉਹ ਗਿੱਲ ਜੀ ਨਾਲ ਪਰਸਨਲ ਪੀ. ਏ. ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਿਚਰੇ ਸਨ । ਅਸੀ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਖਿੜਿਆ ਪੰਜਾਬ ਯੂ ਟਿਊਬ ਚੈਨਲ ਚਲਾ ਰਹੇ ਸੀ । ਹੁਣ ਪਿਤਾ ਜੀ ਵਲੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਨਿਊਜ਼ ਪੇਪਰ ਪੰਜਾਬੀ ਆਨਲਾਈਨ ਚਾਲੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ । ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਸਹਾਈ ਹੋਵੇ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦਾ ਬੱਲ ਬਖਸ਼ੇ ।