ਜੂਨ 1984 ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਉਹ ਦੁਖਾਂਤਕ ਅਧਿਆਇ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਪੂਰੀ ਕੌਮ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਉੱਤੇ ਅਜਿਹਾ ਜ਼ਖ਼ਮ ਲਗਾਇਆ ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬੀਤਣ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਭਰਿਆ। ਇਹ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਲੱਖਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ, ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਅਤੇ ਰੂਹਾਂ ਨੂੰ ਝੰਜੋੜ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਉਹ ਸਦਮਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਗੂੰਜ ਅੱਜ ਵੀ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ — ਰੂਹਾਨੀਅਤ, ਸੇਵਾ, ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਸਰਬੱਤ ਦੇ ਭਲੇ ਦਾ ਕੇਂਦਰ — ਜਿੱਥੋਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਪਿਆਰ, ਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਜਦੋਂ ਗੋਲੀਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਅਤੇ ਟੈਂਕਾਂ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਸੁਣਾਈ ਦਿੱਤੀ ਤਾਂ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਪੰਨੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਗਏ। ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਾਪਰੀ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਅਣਗਿਣਤ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਿਰਫ਼ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜਾਂ ਪੰਜਾਬ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰੋਇਆ ਸੀ; ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਕੋਨੇ-ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹਰ ਨਾਨਕ-ਨਾਮ ਲੇਵਾ ਸਿੱਖ ਅੰਦਰੋਂ ਤੱਕ ਕੰਬ ਉੱਠਿਆ ਸੀ। ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂ, ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਥਾਹ ਪੀੜ ਅਤੇ ਰੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਚੀਸ ਸੀ ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸੀਨੇ ਉੱਤੇ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਦ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੋਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੱਕ ਇੱਕ ਯਾਦ, ਇੱਕ ਸਵਾਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਜੋਂ ਜਿਉਂਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਮੰਗਾਂ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਧਰਮ ਯੁੱਧ ਮੋਰਚਾ ਇਸ ਖੂਨੀ ਘੱਲੂਘਾਰੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਅਤੇ ਨਿਰਣਾਇਕ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੇ ਅਜ਼ਾਦ ਦੇਸ਼ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਵੱਲੋਂ ਬਖ਼ਸ਼ੀ ਗਈ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਦੋਂ ਨਿਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਣ, ਜਦੋਂ ਅਰਦਾਸਾਂ, ਦਲੀਲਾਂ ਅਤੇ ਅਪੀਲਾਂ ਬੇਅਸਰ ਹੋ ਜਾਣ, ਤਦ ਜ਼ੁਲਮ ਦੇ ਟਾਕਰੇ ਲਈ ਹਥਿਆਰ ਬੰਦ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ ਮਨੁੱਖੀ ਸਵੈ-ਮਾਣ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਹੱਕ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਸੇ ਭਾਵਨਾ ਤਹਿਤ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਦੀ ਜੰਗੇ ਅਜ਼ਾਦੀ ਵਾਸਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਨਿਛਾਵਰ ਕਰਦਿਆਂ ਇਹ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਸਿੱਖੀ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸੱਚ, ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਡਟ ਕੇ ਖੜ੍ਹਨ ਦਾ ਜੀਵਨ-ਦਰਸ਼ਨ ਹੈ। ਸੀਮਤ ਸਾਧਨਾਂ ਅਤੇ ਅਡੋਲ, ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਜਿਹੀ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਅਤੇ ਸਾਹਸ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕੀਤਾ ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਕੌਮ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਜਿਉਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ ਗਵਾਹ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਨੂੰ ਤੱਤੀਆਂ ਤਵੀਆਂ, ਉਬਲਦੀਆਂ ਦੇਗਾਂ, ਚਰਖੜੀਆਂ, ਕਾਲ ਕੋਠੜੀਆਂ, ਝੂਠੇ ਪੁਲਿਸ ਮੁਕਾਬਲੇ ਅਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਜ਼ੁਲਮ ਕਦੇ ਵੀ ਝੁਕਾ ਨਹੀਂ ਸਕੇ। ਪਰ ਇਤਿਹਾਸ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਈ ਵਾਰ ਕੌਮਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨੁਕਸਾਨ ਬਾਹਰੀ ਹਮਲਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਿੱਜੀ ਲਾਲਸਾਵਾਂ, ਅਹੁਦਿਆਂ ਦੀ ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਸਵਾਰਥ ਅਕਸਰ ਉਹ ਘਾਅ ਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਵੈਰੀ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੀ।
ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਕਿਸੇ ਸਿਆਸੀ ਲਾਭ, ਨਿੱਜੀ ਵਡਿਆਈ ਜਾਂ ਸੰਸਾਰੀ ਸਵਾਰਥ ਲਈ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਉਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਸਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਨਸਾਫ਼ ਹੋਵੇ, ਸਵੈ-ਮਾਣ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ ਕੌਮ ਨੂੰ ਬਾਰ ਬਾਰ ਜਲ਼ੀਲ ਨਾ ਹੋਣਾ ਪਵੇ ਇਸੇ ਜ਼ਲਾਲਤਾਂ ਤੋ ਮੁਕਤੀ ਦਬਾਉਣ ਲਈ ਅਜਾਦੀ ਦਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਲੜਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਿਖੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਯਾਦ ਕਰਨ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸਦੇ ਮੂਲ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਅਮਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਤਾਰਨ ਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਮਾਈ ਭਾਈ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਬਣਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ।
ਅੱਜ ਵੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਾਂ ਅਜਿਹੇ ਸਿੱਖ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਅਤੇ ਕੌਮੀ ਸਵੈ-ਮਾਣ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ, ਇਕੱਲੇਪਣ ਅਤੇ ਤਿਆਗ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮੰਤਵ ਨਾਲ ਡਟੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਅਡੋਲ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਚਰਿੱਤਰ ਹੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੌਮ ਦੀ ਅਸਲ ਪੂੰਜੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਅੱਜ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਲੋੜ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸੱਚੇ, ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਅਤੇ ਸਮਰਪਿਤ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਵੇ ਜੋ ਨਿੱਜੀ ਲਾਭ ਲਈ ਕੌਮੀ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਵੀ ਕੌਮੀ ਅੰਦੋਲਨ ਤਦ ਹੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਬਣਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਮਾਨਦਾਰੀ, ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਵੇ।
ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਨਕ-ਨਾਮ ਲੇਵਾ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇਹੀ ਅਪੀਲ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸਮਾਗਮਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ਾਂ, ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਅਸੂਲਾਂ ਅਤੇ ਕੌਮੀ ਸਵੈ-ਮਾਣ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅਟੁੱਟ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਕੌਮਾਂ ਦੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਨਸੀਬ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਔਖੇ ਤੋਂ ਔਖੇ ਰਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਆਪਣੇ ਸੱਚ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਕਸਦ ਨਾਲ ਅਡੋਲ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
“ਹਾਰ ਜਾਣਾ ਹੋਰ ਗੱਲ ਹੈ, ਪਰ ਹਾਰ ਮੰਨ ਲੈਣਾ ਕਾਇਰਤਾ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅੰਤਿਮ ਸਾਹ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਸੱਚ, ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅਸੂਲਾਂ ਨਾਲ ਡਟੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।”
ਘੱਲੂਘਾਰਾ ਜੂਨ ’84 ਦੌਰਾਨ ਸਿੱਖੀ ਆਨ-ਸ਼ਾਨ ਦੇ ਰਾਖਿਆਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸੀਸ ਝੁਕਾਉਂਦੇ ਹਾਂ ਉਥੇ ਇਹ ਪ੍ਰਣ ਵੀ ਕਰੀਏ ਕਿ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੱਕ ਆਪਣਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਜਾਰੀ ਰੱਖਾਂਗੇ। ਇਸ ਲਈ ਤਾਰੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਵੀ ਕੀਮਤ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨਾਲ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਨੀਂਹਾਂ ਨੂੰ ਪੱਕਿਆਂ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅਜੇ ਸਾਡੇ ਜ਼ਿੰਮੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦਾ ਕਰਜ਼ ਬਾਕੀ ਹੈ।
Author: khireyapunjab
ਸ੍ਰ. ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੇਮੀ (ਐਡੀਟਰ ਖਿੜਿਆ ਪੰਜਾਬ) ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਪੇਪਰ 1969 ਵਿੱਚ ਬਾਜ਼ਾਰ ਕਾਠੀਆਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ । ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੁੱਝ ਸਮਾਂ ਖਿੜਿਆ ਪੰਜਾਬ ਹਫਤਾਵਾਰੀ ਖਾਲੜਾ ਮੰਡੀ ਤੋਂ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ । ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਮਹੀਨਾਵਾਰੀ ਪੇਪਰ ਸ੍ਰ. ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ (ਮਰਹੂਮ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਪੰਜਾਬ) ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿਉਂ ਕਿ ਉਹ ਗਿੱਲ ਜੀ ਨਾਲ ਪਰਸਨਲ ਪੀ. ਏ. ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਿਚਰੇ ਸਨ । ਅਸੀ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਖਿੜਿਆ ਪੰਜਾਬ ਯੂ ਟਿਊਬ ਚੈਨਲ ਚਲਾ ਰਹੇ ਸੀ । ਹੁਣ ਪਿਤਾ ਜੀ ਵਲੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਨਿਊਜ਼ ਪੇਪਰ ਪੰਜਾਬੀ ਆਨਲਾਈਨ ਚਾਲੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ । ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਸਹਾਈ ਹੋਵੇ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦਾ ਬੱਲ ਬਖਸ਼ੇ ।
