ਗੁਲਾਮ ਕੌਮਾਂ ਅਕਸਰ ਆਪਣੇ ‘ਮਾਲਕਾਂ’ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਾਨ ਚੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਸੱਤਾ-ਧਾਰੀ ਵਰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਪਹਿਰਾਵੇ, ਬੋਲੀ, ਖੁਰਾਕ, ਰਸਮਾਂ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਵਲਵਲੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਪਛਾਣ ਕੁਝ ਹੋਰ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹੋਣ, ਪਰ ਬਾਹਰੀ ਵਰਤਾਰਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹਾਕਮ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਨਕਲ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਥੋਂ ਹੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਪਛਾਣ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੰਭ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਗੁਲਾਮੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬੜੀ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ:
“ਨੀਲ ਬਸਤ੍ਰ ਪਹਿਰਿ ਹੋਵਹਿ ਪਰਵਾਣੁ।”
“ਖਤ੍ਰੀਆ ਤ ਧਰਮੁ ਛੋਡਿਆ, ਮਲੇਛ ਭਾਖਿਆ ਗਹੀ।”
“ਅਭਾਖਿਆ ਕਾ ਕੁੱਠਾ ਬਕਰਾ ਖਾਣਾ।”
“ਘਰਿ ਘਰਿ ਮੀਆ ਸਭਨਾ ਜੀਆ, ਬੋਲੀ ਅਵਰੁ ਤੁਹਾਰੀ।”
“ਅੰਤਰਿ ਪੂਜਾ ਪੜਹਿ ਕਤੇਬਾ, ਸੰਜਮੁ ਤੁਰਕਾਂ ਭਾਈ।”
ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਪਹਿਰਾਵੇ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਜਾਂ ਬੋਲੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਮਾਨਸਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਾਕਮ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ, ਸੋਚ ਅਤੇ ਜੀਵਨ-ਜਾਚ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਅੱਜ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਵੀ ਇੰਨਾਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਿਹੀ ਹੈ ।
ਇਹ ਸਵਾਲ ਅੱਜ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੜੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਕੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਉਸ ਦੇ ਪਹਿਰਾਵੇ, ਬੋਲੀ, ਰਸਮਾਂ, ਰੀਤਾਂ ਅਤੇ ਜੀਵਨ-ਜਾਚ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਅਪਣਾ ਰਿਹਾ?
ਸਿੱਖ ਨੌਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਹੇ ਪਤਿਤਪੁਣੇ ਨੂੰ ਕੀ ਸਿਰਫ਼ ‘ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੀ ਘਾਟ’ ਕਹਿ ਕੇ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਇਸ ਪਿੱਛੇ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧ ਰਹੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਵੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ?
ਗੁਰਬਾਣੀ ਸਾਨੂੰ ਚੇਤੰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ:
“ਜਿਸਹੀ ਕੀ ਸਿਰਕਾਰੁ, ਤਿਸਹੀ ਕਾ ਸਭੁ ਕੋਇ।”
ਭਾਵ—ਜਿਸ ਦੀ ਸੱਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਮਾਜ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਕਿਸੇ ਕੌਮ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਥਿਤੀ ਉਸ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਅੱਜ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਭੰਬਲਭੂਸੇ ਵਾਲੀ ਸਥਿਤੀ, ਦੰਭੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ—ਧਾਰਮਿਕ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਸਮੇਤ—ਗਵਾਚਦਾ ਸਵੈ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦਾ ਸਵੈ-ਮਾਣ ਕੀ ਮਾਨਸਿਕ ਗੁਲਾਮੀ ਦੀਆਂ ਅਲਾਮਤਾਂ ਨਹੀਂ?
‘ਆਜ਼ਾਦੀ’ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਡਰ ਕਿਉਂ?
ਇਹ ਵੀ ਵਿਚਾਰਨ ਵਾਲਾ ਸਵਾਲ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ‘ਆਜ਼ਾਦੀ’ ਸ਼ਬਦ ਹੀ ਡਰ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕਿਉਂ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ? ਕੀ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਚੱਲਦੇ ਆ ਰਹੇ ਸਰਕਾਰੀ ਦਬਾਅ, ਜ਼ਬਰ, ਡਰ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਭੈ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਹਸਤੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਵੀ ਕਈ ਲੋਕ ਹਿਚਕਚਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ ਹਨ?
ਸਥਿਤੀ ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਸਮਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹਾਕਮ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣੀ ਸਫਲਤਾ ਸਮਝਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਆਪਣੀ ਵਿਲੱਖਣ ਪਛਾਣ ਦੀ ਥਾਂ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵ ਮਿਲਣ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤਬਦੀਲੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ—ਇਹ ਮਾਨਸਿਕ ਗੁਲਾਮੀ ਦਾ ਗੰਭੀਰ ਸੰਕੇਤ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਗੁਲਾਮੀ ਸਿਰਫ਼ ਬੇੜੀਆਂ ਦਾ ਨਾਮ ਨਹੀਂ
ਗੁਲਾਮੀ ਸਿਰਫ਼ ਆਰਥਿਕ ਸ਼ੋਸ਼ਣ, ਸਿਆਸੀ ਅਧੀਨਤਾ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਗਲਬੇ ਜਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਹੀਣਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਨਹੀਂ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਆਪਣੀ ਗੁਲਾਮੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮਤ ਸਮਝਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਗੁਲਾਮੀ ਹੋਰ ਵੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ ਗੁਲਾਮੀ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਜਨੀਤਕ ਹਾਲਾਤ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਾਨਸਿਕ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵੀ ਹਨ।
ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਇਸ ਪੱਖੋਂ ਬਹੁਤ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ। ਖਾਲਸਾ ਕਿਸੇ ਅਧੀਨ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਨਹੀਂ; ਖਾਲਸਾ ਆਪਣੀ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਂਦ, ਸਵੈ-ਮਾਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ।
ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣਾ ਕਿਰਦਾਰ ਵੀ ਸਾਬਤ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ
ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੱਖ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਜੇ ਕੋਈ ਕੌਮ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੇਵਲ ਆਪਣੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਵੀ ਸਵਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਜ਼ਾਦੀ ਮਿਲਣ ਉਪਰੰਤ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਸਮਾਜ ਸਿਰਜੇਗੀ।
ਸਾਡੇ ਆਪਸੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ, ਸਿਆਸੀ ਜਾਂ ਜਥੇਬੰਦਕ ਮਤਭੇਦ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਮਤਭੇਦ ਸਾਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਵਰਤਾਰੇ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਲੈ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇ ਕਿ “ਜੇ ਅੱਜ ਇਹ ਅਧੀਨ ਹੋ ਕੇ ਅਜਿਹਾ ਵਰਤਾਰਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸੱਤਾ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਵੱਈਆ ਮੌਜੂਦਾ ਹਾਕਮਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਜ਼ਾਲਮ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।”
ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਲਈ ਬਹੁਤ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਮੰਗ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਕਿਰਦਾਰ, ਸਿਆਸੀ ਸੂਝ, ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ, ਵਿਰੋਧੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਇਨਸਾਫ਼-ਪਸੰਦ ਸਮਾਜ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੌਮ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਕੇਵਲ ਸੱਤਾ ਬਦਲਣ ਦਾ ਨਾਮ ਨਹੀਂ; ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ—ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸਮਾਜ ਸਿਰਜਣਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਨਸਾਫ਼, ਬਰਾਬਰੀ, ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਣ-ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋਵੇ।
ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਾੜੇ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਮਾਪਦੰਡ ਨਾ ਬਣਾਈਏ
ਇਹ ਵੀ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੋ ਮਹਾਨ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਅਤੇ ਕੌਮੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜੀ ਸੁਆਰਥ, ਅਹੰਕਾਰ ਜਾਂ ਮਾੜੇ ਵਰਤਾਰੇ ਲਈ ਵਰਤਣ। ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਵਰਤਾਰੇ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਨਾ ਬਿਲਕੁਲ ਜਾਇਜ਼ ਹੈ।
ਪਰ ਕੁਝ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ, ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਜਾਂ ਮਾੜੇ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਪੂਰੇ ਸਿੱਖ ਸੰਘਰਸ਼, ਉਸ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਗਲਤ ਕਰਾਰ ਦੇ ਦੇਣਾ ਵੀ ਤਰਕਸੰਗਤ ਨਹੀਂ।
ਸਹੀ ਰਸਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਚੰਗੇ-ਮਾੜੇ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਮੂਲ ਆਸ਼ੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਕੇ ਵੇਖੀਏ। ਜਿੱਥੇ ਗਲਤੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰੀਏ; ਜਿੱਥੇ ਕੁਰਬਾਨੀ, ਸਿਦਕ ਅਤੇ ਕੌਮੀ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਯੋਗਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣਾ ਬਣਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੇ ਰਹੀਏ।
ਕਿਉਂਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੌਮੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਅਰਿਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ, ਸਿਧਾਂਤਕ ਸਪੱਸ਼ਟਤਾ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ ਬਣਦੀ ਹੈ।
ਅੱਜ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਇਮਤਿਹਾਨ
ਇੱਕੀਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅੱਜ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਵਿਲੱਖਣ ਪਛਾਣ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਸੋਚ ਨੂੰ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੱਕ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਹੈ?
ਕੀ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਵਿਲੱਖਣ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਗੁਆਚਣ ਦੇਵਾਂਗੇ ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਵਿਰਾਸਤ, ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ, ਆਪਣੇ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲਾਂਗੇ?
ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝਣੀ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੌਮ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰਾ ਕੇਵਲ ਬਾਹਰੋਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ ਉਸ ਵੇਲੇ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕੌਮ ਆਪਣੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤਾਕਤ, ਸਵੈ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਵਿਲੱਖਣ ਪਛਾਣ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਗੁਆ ਬੈਠਦੀ ਹੈ।
ਜੇ ਸਾਡੀ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ, ਗੁਰਬਾਣੀ, ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਤੋਂ ਟੁੱਟਦੀ ਗਈ ਤਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਬਾਹਰੀ ਤਾਕਤ ਸਾਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਨ ਲਈ ਵੱਡੀ ਮਿਹਨਤ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ। ਪਰ ਜੇ ਸਿੱਖ ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸ ਤੋਂ ਸਿੱਖ ਕੇ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ, ਸਵੈ-ਮਾਣ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰ ਲੈਣ ਤਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਜਾਂ ਸਿਆਸੀ ਦਬਾਅ ਸਾਡੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।
ਆਓ, ਮਾਨਸਿਕ ਗੁਲਾਮੀ ਦੀਆਂ ਜ਼ੰਜੀਰਾਂ ਤੋੜੀਏ
ਅੱਜ ਲੋੜ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ, ਧਰਮ ਜਾਂ ਵਰਗ ਨਾਲ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਨ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੀ ਕੌਮ ਅੰਦਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਹੀ ਮਾਨਸਿਕ ਗੁਲਾਮੀ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਦੀ ਹੈ। ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਮਤਭੇਦਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠੀਏ, ਗੁਰਬਾਣੀ, ਗੁਰਮਤਿ, ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਵਿਲੱਖਣ ਕੌਮੀ ਪਛਾਣ ਨਾਲ ਮੁੜ ਜੁੜੀਏ।
ਆਓ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰੋਂ ਹੀਣਤਾ ਦੀ ਥਾਂ ਸਵੈ-ਮਾਣ, ਡਰ ਦੀ ਥਾਂ ਨਿਡਰਤਾ, ਨਕਲ ਦੀ ਥਾਂ ਆਪਣੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਗੁਲਾਮੀ ਦੀ ਥਾਂ ਆਜ਼ਾਦ ਚੇਤਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰੀਏ।
ਆਪਸੀ ਮਤਭੇਦ ਰਹਿਣਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੈ, ਪਰ ਮਤਭੇਦਾਂ ਨੂੰ ਆਪਸੀ ਨਫ਼ਰਤ, ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਜਾਂ ਅਜਿਹੇ ਵਰਤਾਰੇ ਵਿੱਚ ਨਾ ਬਦਲਣ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਹੀ ਆਪਣੇ ਭਵਿੱਖ ਤੋਂ ਡਰਨ ਲੱਗ ਪੈਣ। ਸਾਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਕਿਰਦਾਰ ਅਤੇ ਅਜਿਹਾ ਸਮਾਜਕ-ਸਿਆਸੀ ਆਚਰਨ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਣ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਡਰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਨਸਾਫ਼, ਬਰਾਬਰੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਣ-ਸਨਮਾਨ ਵਾਲੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਆਸ ਜਾਗੇ।
ਆਓ, ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੁਨਹਿਰੀ ਵਰਕਾ ਜੋੜਨ ਲਈ ਆਪਸੀ ਮੱਤਭੇਦਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠੀਏ। ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਮਾਣ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰੀਏ, ਆਪਣੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਕਰੀਏ, ਆਪਣੀ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਜੋੜੀਏ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਜਾਗਰੂਕ, ਨਿਡਰ, ਇਨਸਾਫ਼ਪਸੰਦ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਚੇਤਨਾ ਵਾਲਾ ਪੰਥ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾਈਏ।
ਕਿਉਂਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੌਮ ਦੀ ਅਸਲ ਆਜ਼ਾਦੀ ਉਸ ਦਿਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਿਨ ਉਹ ਕੌਮ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਲਾਮੀ ਦਾ ਡਰ ਕੱਢ ਦਿੰਦੀ ਹੈ—ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਕਿਰਦਾਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
Author: khireyapunjab
ਸ੍ਰ. ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੇਮੀ (ਐਡੀਟਰ ਖਿੜਿਆ ਪੰਜਾਬ) ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਪੇਪਰ 1969 ਵਿੱਚ ਬਾਜ਼ਾਰ ਕਾਠੀਆਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ । ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੁੱਝ ਸਮਾਂ ਖਿੜਿਆ ਪੰਜਾਬ ਹਫਤਾਵਾਰੀ ਖਾਲੜਾ ਮੰਡੀ ਤੋਂ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ । ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਮਹੀਨਾਵਾਰੀ ਪੇਪਰ ਸ੍ਰ. ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ (ਮਰਹੂਮ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਪੰਜਾਬ) ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿਉਂ ਕਿ ਉਹ ਗਿੱਲ ਜੀ ਨਾਲ ਪਰਸਨਲ ਪੀ. ਏ. ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਿਚਰੇ ਸਨ । ਅਸੀ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਖਿੜਿਆ ਪੰਜਾਬ ਯੂ ਟਿਊਬ ਚੈਨਲ ਚਲਾ ਰਹੇ ਸੀ । ਹੁਣ ਪਿਤਾ ਜੀ ਵਲੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਨਿਊਜ਼ ਪੇਪਰ ਪੰਜਾਬੀ ਆਨਲਾਈਨ ਚਾਲੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ । ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਸਹਾਈ ਹੋਵੇ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦਾ ਬੱਲ ਬਖਸ਼ੇ ।
