ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਤਾਂਘ ਕੋਈ ਅਸਥਾਈ ਰਾਜਨੀਤਕ ਨਾਅਰਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਚੇਤਨਾ ਦੀਆਂ ਗਹਿਰਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਇੱਕ ਸਦੀਵੀ ਤਾਂਘ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਨਾ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਸੱਤਾ, ਸਿਸਟਮ ਜਾਂ ਹਕੂਮਤੀ ਤਾਕਤ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸ ਗਵਾਹ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਬਰ ਕਿਸੇ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਖਾਮੋਸ਼ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਨਿਆਂ, ਸਵੈ-ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਸਦਾ ਲਈ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।
ਸਮੇਂ ਦੇ ਪਹੀਏ ਨੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਇਹ ਸੱਚ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਸਲਤਨਤਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਮਰ ਸਮਝਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ, ਜਿਹੜੇ ਹਾਕਮ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਅਟੱਲ ਮੰਨਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਜਿਹੜੇ ਸਿਸਟਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਕੁਚਲਣ ਲਈ ਬਣਾਏ ਗਏ—ਉਹ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸਫ਼ਿਆਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਹੋ ਗਏ। ਸੱਤਾ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਭਾਵੇਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਵੀ ਉੱਚੀਆਂ ਹੋਣ, ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੀਂਹ ਨਿਆਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਡਰ, ਜ਼ਬਰ ਅਤੇ ਦਮਨ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਠੋਕਰਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤਰੇੜਾਂ ਪਾ ਹੀ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਫਰਾਂਸ ਦਾ ਮਹਾਨ ਇਨਕਲਾਬ ਅਤੇ ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਜ਼ਾਰਸ਼ਾਹੀ ਦਾ ਪਤਨ ਇਸ ਗੱਲ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਉਦਾਹਰਨ ਹਨ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਸੱਤਾ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ, ਅਸੰਤੋਸ਼ ਅਤੇ ਬਦਲਾਅ ਦੀ ਲੋੜ ਨੂੰ ਅਣਮਿੱਥੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਦਬਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ। ਪਰ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਬਕ ਵੀ ਹੈ—ਇੱਕ ਜ਼ਾਲਮ ਸਿਸਟਮ ਦਾ ਪਤਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਗਾਰੰਟੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਹਿੱਤਾਂ ਤੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝੇ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਹੱਲ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾ ਜੇ ਪੁਰਾਣੇ ਢਾਚੇ ਦੀ ਥਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਨਵਾਂ ਢਾਂਚਾ ਵੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ, ਨਿਆਂ, ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਨਿਰਣੇ ਨੂੰ ਅਣਡਿੱਠਾ ਕਰੇ ਤਾਂ ਸਮਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ।
ਆਜ਼ਾਦੀ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਕੌਮ, ਧਰਮ ਜਾਂ ਭੂਗੋਲ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਨਹੀਂ। ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ, ਪਛਾਣ, ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਬਾਰੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਮਨੁੱਖੀ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਹੱਕਾਂ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਨਿਰਣੇ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕੌਮਾਂ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਵੱਖਰੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਮਨੁੱਖੀ ਤਾਂਘ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਇੱਕੋ ਹੈ।
ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਸਵਾਲ ਕੇਵਲ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦਾ ਸਵਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪਛਾਣ, ਸਵੈ-ਸਨਮਾਨ, ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਵਿੱਖ ਬਾਰੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰਨ ਦੇ ਹੱਕ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਕੌਮ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਡਰ, ਦਮਨ, ਬਦਨਾਮੀ ਜਾਂ ਜ਼ਬਰ ਰਾਹੀਂ ਦਬਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ; ਕਈ ਵਾਰ ਉਹ ਹੋਰ ਡੂੰਘੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਇਸ ਸੱਚ ਦਾ ਵਿਲੱਖਣ ਸਾਕਸ਼ੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਤੱਕ, ਜ਼ੁਲਮ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਿਰ ਨਾ ਝੁਕਾਉਣਾ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਮਰਯਾਦਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨਾ ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਮੁੱਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਜਦੋਂ ਸਿੱਖ ਆਪਣੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਜਾਂ ਕੌਮੀ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਇਸ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਸੱਤਾ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ, ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਨਿਰਣੇ ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਸਮਝਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਦੀ ਮੰਗ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤੀ ਜਾਂ ਅਸਹਿਮਤੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਚਾਰ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਕਿਸੇ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਅਸਹਿਮਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਦੇ ਹੱਕ, ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਰਗਰਮੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦਾ ਜਾਇਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦੀ। ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੀ ਅਸਲ ਪਰਖ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਅਸਹਿਮਤ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਸੁਣਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਮੰਗ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਦਬਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਸ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ, ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦਾ ਰਾਹ ਹੀ ਟਿਕਾਊ ਹੱਲ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਦੁੱਖ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸਮਾਜਾਂ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਆਜ਼ਾਦੀ, ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੇ ਉੱਚੇ ਆਦਰਸ਼ ਸੰਸਾਰ ਅੱਗੇ ਰੱਖੇ, ਉੱਥੇ ਵੀ ਕਈ ਵਾਰ ਇਹੀ ਆਦਰਸ਼ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਕ ਹਿੱਤਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪੈਂਦੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਹਿੱਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੈਤਿਕ ਤਾਕਤ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਿਆਂ ਦੀ ਅਸਲ ਪਰਖ ਉੱਥੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕਿਸੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਜਾਂ ਅਣਸੁਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਨਾ ਆਸਾਨ ਨਾ ਹੋਵੇ।
ਅੱਜ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਮਸਲੇ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰ ਜਾਂ ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਕਥਾ ਦੀ ਐਨਕ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਨਿਆਂ, ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਵੈ-ਨਿਰਣੇ ਦੇ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰਿਆ ਜਾਵੇ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਮਾਪਦੰਡ ਅਪਣਾਏ ਜਾਣ ਅਤੇ ਵਿਵਾਦਤ ਰਾਜਨੀਤਕ ਮਸਲਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ ਹੱਲ ਲਈ ਸੰਵਾਦ ਦੇ ਰਸਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਰੱਖੇ ਜਾਣ।
ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ 79ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਦੇ ਮੌਕੇ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸੁਨੇਹਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਅੰਦਰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲਾਟ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰ-ਜ਼ੁਲਮ ਦੀ ਹਨੇਰੀ ਨਾਲ ਸਦਾ ਲਈ ਬੁਝਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਕਈ ਵਾਰ ਹਵਾ ਉਸ ਲਾਟ ਨੂੰ ਹੋਰ ਭੜਕਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜ਼ਬਰ ਕਿਸੇ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਦਬਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੇ ਉਸ ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਨਿਆਂ, ਸਵੈ-ਸਨਮਾਨ, ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਵਿੱਖ ਬਾਰੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਤਾਂਘ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁੜ ਉੱਭਰਦੀ ਹੈ।
ਭਾਰਤੀ ਹਾਕਮਾਂ ਲਈ ਵੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਇਹ ਸਬਕ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ—ਕਿਸੇ ਕੌਮ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਦਬਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਕੈਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਸਥਾਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਬੰਦੂਕਾਂ ਦੀ ਖਾਮੋਸ਼ੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਨਿਆਂ, ਬਰਾਬਰੀ, ਸਨਮਾਨ, ਸੰਵਾਦ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਕਿਉਂਕਿ ਆਜ਼ਾਦੀ ਕਿਸੇ ਸੱਤਾ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਖੈਰਾਤ ਨਹੀਂ—ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਉਹ ਸਦੀਵੀ ਪੁਕਾਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਜਨਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਸਿਸਟਮ ਸਦਾ ਲਈ ਦਬਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।
Author: khireyapunjab
ਸ੍ਰ. ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੇਮੀ (ਐਡੀਟਰ ਖਿੜਿਆ ਪੰਜਾਬ) ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਪੇਪਰ 1969 ਵਿੱਚ ਬਾਜ਼ਾਰ ਕਾਠੀਆਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ । ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੁੱਝ ਸਮਾਂ ਖਿੜਿਆ ਪੰਜਾਬ ਹਫਤਾਵਾਰੀ ਖਾਲੜਾ ਮੰਡੀ ਤੋਂ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ । ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਮਹੀਨਾਵਾਰੀ ਪੇਪਰ ਸ੍ਰ. ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ (ਮਰਹੂਮ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਪੰਜਾਬ) ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿਉਂ ਕਿ ਉਹ ਗਿੱਲ ਜੀ ਨਾਲ ਪਰਸਨਲ ਪੀ. ਏ. ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਿਚਰੇ ਸਨ । ਅਸੀ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਖਿੜਿਆ ਪੰਜਾਬ ਯੂ ਟਿਊਬ ਚੈਨਲ ਚਲਾ ਰਹੇ ਸੀ । ਹੁਣ ਪਿਤਾ ਜੀ ਵਲੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਨਿਊਜ਼ ਪੇਪਰ ਪੰਜਾਬੀ ਆਨਲਾਈਨ ਚਾਲੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ । ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਸਹਾਈ ਹੋਵੇ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦਾ ਬੱਲ ਬਖਸ਼ੇ ।
